Bilinçli Üretilen Kısa Ömürlü Cihazlar

Teknoloji çağını şiddetli bir şekilde yaşıyoruz.10-15 yıl öncesine kadarteknoloji board evimizde 1 bilgisayarımız yokken şimdi 1 evde 2-3 bilgisayar bulunmakta,cep telefonlarımız akıllandı,hayat kolaylaştı bir nevi.

Bu yazımda değinmek istediğim konu, bu ürünlerin ömürleriyle ilgili.Kapitalizmin dünyayı ele geçirdiği şu zamanlarda para için her şey yapılmakta. “Kapitalizm gölgesini satamadığı ağacı keser” bu sözü de yeri gelince en güzel yere yapıştıracağım.
Gelelim konumuza…Aldığınız elektronik ürünler…özellikle beyaz eşya dışındakiler…
Beyaz eşyaların ömürleri nispeten uzun ömürlü oluyor.Zaten kategori olarak da dayanıklı tüketim malları içerisinde yer alır birçoğu.Ancak bilgisayar,yazıcı,hard disk,modem gibi elektronik ürünlerin ömürleri nispeten daha fazla  sınırlı.Günün birinde mutlaka bozulacaktır bu cihazlarınız.İşte bu noktada ele almak istediğim konu, kimi üreticiler bazı ürünlerini bilinçli olarak kısa ömürlü veya belirli bir kullanıma ulaştıktan sonra kendini imha etmeye programlı olarak üretiyor. Bir diğer nokta ise teknolojik gelişimin mecburiyetine bağlı olarak belirli ürünler üst teknoloji ürünleri çıkıncaya kadar satılıyor.Sonrasında çıkan üst teknoloji ürün ise alt gruptaki ürünleri deaktif duruma düşürüyor,tüketiciyi son çıkan üst teknoloji ürüne terfi etmek zorunda bırakılıyor.Bir başka nokta ise kalitesiz malzeme kullanımı,ucuz işçilik vs gibi etkenlerle ürün kalitesi düşürülerek kullanıma bağlı olarak ömrü garanti süresiyle sınırlı kalan cihazlar mevcut…

Bir kitapta SONY’nin başarı öyküsünü okumuştum.Başka bir yerde BOSCH’un sahibinin bir sözü, Müşterilerimin güvenini kaybetmektense paramı kaybederim, aklımdan hiç çıkmaz.
Şirket politikanız sizin kalitenizi ve güvenilirliğinizi belirler.

Örnek bir ürün olarak hard diskleri ele alalım.Hard diskler narin cihazlardır. Kasaların içinde disk plakaları mevcuttur ve bir de bu disk plakalarının üzerindeki verileri okumak için bir de okuyucu kafa bulunmaktadır. Okuyucu kafa ile disk plakaları arasında milimetrenin onda biri kadar bir boşluk bulunmaktadır.Disk plakasının üzerine gelecek toz partikülleri,kafanın diske dokunması hard diskinizin ciddi zararlar almasına sebep olabilir. Birkaç farklı firmaya ait hard disk ürünlerini kullanmış ve teknolojiyi olabildiğince yakından takip etmeye çalışan biri olarak, bu ürünlerin kullanma kılavuzlarında genellikle önerilen kullanım ömürlerinin 7 yıl ile sınırlı olduğu yazar.Neden 7 diye düşünecek olursak, yukarıda da açıkladığım gibi hard disklerin içi mekanik parçalardan oluşmaktadır ve normal kullanım şartları altında bile zamanla disk üzerinde yıpranmalar ortaya çıkabilmektedir.Buna istinaden yazılmış olabileceğini düşünmekle beraber, “bu ürün 3-4 yıl sonra bozulsun,nasılsa yenisini alacak” mantığıyla da yapılmış bir ön uyarı olabileceğini düşünüyorum.Hard disk piyasayında 3 büyük firma mevcut,diğer firmaların %90’ı bu 3 büyük firmadan birinin diskini kullanıyor ve kasanın üstüne de kendi markasını yapıştırıyor.
Konuyu fazla dağıtmadan yaşanmış birkaç olay üzerine toplayalım dikkatleri.İlgili bir firmanın lazer yazıcısının belirli bir çıktı sayısından sonra çıktı vermemesi,cihazın tepkisiz kalması bilinçli olarak ayarlanmış bir durum olmakla beraber cihazın üzerinde bulunan bir kartın resetlenmesiyle hiçbir şey olmamış gibi yolunuza devam edebiliyor olmanız ne kadar ilginç…
Yine birkaç lcd monitör üreticisinin ürettiği monitörlerde board üzerine konulan kondansatör (kapasitör)  board üzerinde yanlış yere entegre şişmiş kondansatöredilmesine bağlı olarak aldığı aşırı ısınmadan dolayı yanması ve monitörünüzün çalışmaz hale gelmesi de ilginç bir durum.Bu parçalar ısıya duyarlı parçalar olur,aldıkları ısı bu parçaların ömrünü kısaltmakta,dolayısıya bu  parçaların board üzerinde ısıya en uzak yere entegre edilmesi tercih edilir.Ancak yaşanan olaylardan da bilindiği üzere birkaç firma,bazı ürünlerinde hatalı yerleştirme sonucu cihazlarının ömürlerini bir nebze daha fazla kısaltmışlardır.
Peki telefonlara gelelim.Telefon bataryaları…Ekranlar…
Listeyi oldukça uzatabiliriz. Bazen şüphelenmiyor değildim “Acaba bu cihazların içine bir yazılım atıp da 2-3 yıl sonra kendini kullanılamaz hale getirmeye çalışıyor mu bu üreticiler” diye… Kısa zaman önce, takip ettiğim bir dergide bu konuyla ilgili bir yazı gördüm ve daha sonra da bunun üstüne biraz araştırma yaptım. Yaygın olmamakla beraber bu tür vakaların görüldüğünü,görülmekte olduğunu öğrendim.
Bu konuda size tavsiyem; böyle cihazları alırken internet üzerinden detaylı bir araştırma yapmanızdır. Kullanıcı yorumlarını incelemeniz, ürünün incelemesini yapan sitelerin yorumlarını,puanlarını karşılaştırmanız,ürün hakkında yaşanan sorunları araştırmanız ve en son ürünü test etme imkanınız olan bir mağazada denemenizi, daha sonra kafanıza yattıysa  almanızı tavsiye ederim 🙂